Ο Ήλιος «βομβαρδίζει» την επιφάνεια του Ερμή!

Ο Ερμής είναι ο κοντινότερος πλανήτης στον Ήλιο και ένας από τους πιο ακραίους κόσμους του Ηλιακού μας Συστήματος. Δεν διαθέτει ουσιαστικά ατμόσφαιρα και το μαγνητικό του πεδίο είναι πολύ ασθενέστερο από αυτό της Γης. Μια νέα μελέτη, βασισμένη σε δεδομένα της αποστολής BepiColombo, δείχνει τώρα ότι ενεργητικά σωματίδια από τον Ήλιο μπορούν να διεισδύουν στο μαγνητικό του περιβάλλον και να φτάνουν μέχρι την ίδια την επιφάνειά του.

Η έρευνα δημοσιεύθηκε τον Σεπτέμβριο του 2026 στο Nature Astronomy και αξιοποίησε μια ιδιαίτερα ευνοϊκή συγκυρία. Στις 4 Σεπτεμβρίου 2024, το BepiColombo πέρασε μόλις 165 χιλιόμετρα πάνω από την επιφάνεια του Ερμή, κατά την τέταρτη κοντινή διέλευσή του από τον πλανήτη. Εκείνη την περίοδο η ηλιακή δραστηριότητα ήταν αυξημένη και ο Ερμής δεχόταν μεγάλες ποσότητες ενεργητικών πρωτονίων και ηλεκτρονίων από τον Ήλιο.

Τα σωματίδια αυτά παράγονται κατά τη διάρκεια ισχυρών ηλιακών φαινομένων, όπως οι ηλιακές εκλάμψεις και οι εκτινάξεις στεμματικής μάζας. Ταξιδεύουν με μεγάλες ταχύτητες στο Διάστημα και, όταν συναντούν έναν πλανήτη, η συμπεριφορά τους εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το μαγνητικό του πεδίο.

Στη Γη, το ισχυρό μαγνητικό πεδίο και η πυκνή ατμόσφαιρα αποτελούν αποτελεσματική ασπίδα απέναντι στα περισσότερα από αυτά τα σωματίδια. Ο Ερμής βρίσκεται σε πολύ διαφορετική κατάσταση. Το μαγνητικό του πεδίο έχει περίπου το 1% της ισχύος του γήινου, η μαγνητόσφαιρά του είναι πολύ μικρή και δεν διαθέτει πυκνή ατμόσφαιρα που να προστατεύει την επιφάνεια.

Οι μετρήσεις του οργάνου SIXS του BepiColombo έδειξαν ότι το μαγνητικό πεδίο του Ερμή συγκρατεί ή εκτρέπει ένα μέρος των σωματιδίων, αλλά όχι όλα. Τα δεδομένα υποδεικνύουν ότι ενεργητικά ηλεκτρόνια και πρωτόνια μπορούν, υπό κατάλληλες συνθήκες, να καταλήγουν στην επιφάνεια του πλανήτη.

Αυτό έχει σημαντικές συνέπειες. Όταν σωματίδια υψηλής ενέργειας προσκρούουν συνεχώς στο έδαφος, μπορούν σταδιακά να μεταβάλλουν τα ανώτερα στρώματα των πετρωμάτων. Μπορούν επίσης να απελευθερώνουν άτομα όπως νάτριο, κάλιο και ασβέστιο από το έδαφος, τα οποία στη συνέχεια περνούν στην εξαιρετικά αραιή «εξώσφαιρα» που περιβάλλει τον Ερμή. Έτσι, ο ηλιακός άνεμος και οι ηλιακές καταιγίδες δεν επηρεάζουν απλώς το περιβάλλον γύρω από τον πλανήτη. Συμμετέχουν ενεργά στη μακροχρόνια εξέλιξη της ίδιας της επιφάνειάς του.

Η διαδικασία αυτή ονομάζεται γενικότερα διαστημική αποσάθρωση. Σε έναν κόσμο όπως ο Ερμής, που βρίσκεται πολύ κοντά στον Ήλιο και παραμένει εκτεθειμένος σε έντονη ακτινοβολία και σωματίδια για δισεκατομμύρια χρόνια, η επίδρασή της μπορεί να είναι ιδιαίτερα σημαντική.

Η συγκεκριμένη μελέτη έχει ενδιαφέρον και για έναν ακόμη λόγο. Παρόμοιες συνθήκες πιθανόν να επικρατούν σε πολλούς βραχώδεις εξωπλανήτες που βρίσκονται πολύ κοντά στα άστρα τους. Η μελέτη του Ερμή επομένως μπορεί να μας βοηθήσει να κατανοήσουμε όχι μόνο έναν πλανήτη του δικού μας Ηλιακού Συστήματος, αλλά και το πώς εξελίσσονται μακρινές βραχώδεις επιφάνειες υπό συνεχή βομβαρδισμό από το άστρο τους.

Και η χρονική στιγμή είναι κατάλληλη. Το BepiColombo πλησιάζει πλέον στο τέλος του οκταετούς ταξιδιού του. Η ESA προγραμματίζει την είσοδό του σε τροχιά γύρω από τον Ερμή στις 21 Νοεμβρίου 2026, ενώ η κύρια επιστημονική φάση της αποστολής αναμένεται να αρχίσει τον Απρίλιο του 2027.

Οι πρόσφατες μετρήσεις είναι επομένως μόνο μια πρόγευση. Όταν τα δύο διαστημόπλοια του BepiColombo αρχίσουν να παρατηρούν συστηματικά τον Ερμή από τροχιά, θα έχουμε την πληρέστερη μέχρι σήμερα εικόνα για το πώς ο Ήλιος διαμορφώνει τον μικρότερο και πιο εσωτερικό πλανήτη του Ηλιακού μας Συστήματος.

ΠΗΓΕΣ:

https://www.nature.com/articles/s41550-026-02914-6?utm_source

https://www.esa.int/Science_Exploration/Space_Science/BepiColombo/Latest_updates_BepiColombo_s_arrival_at_Mercury?utm_source

ΕΙΚΟΝΑ: Η βόρεια πολική περιοχή του Ερμή όπως καταγράφηκε από την αποστολή BepiColombo. Η γεμάτη κρατήρες επιφάνεια του πλανήτη παραμένει εκτεθειμένη σε έντονη ηλιακή ακτινοβολία και σε ενεργητικά σωματίδια από τον Ήλιο, τα οποία συμβάλλουν στη μακροχρόνια αλλοίωσή της. Credit: ESA/BepiColombo/MTM. 

 ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ: Το JWST αρχίζει να «διαβάζει» τη γεωλογία μακρινών πλανητών